தென் தமிழகத்தின் அரசியல் வரலாற்றில் பாண்டியர்களுக்கு தனித்துவமான இடம் உண்டு. மதுரையை மையமாகக் கொண்ட பாண்டிய அரசின் பரந்த ஆட்சிப் பரப்பில் இன்றைய திருநெல்வேலி மற்றும் அதன் சுற்றுப்பகுதிகளும் முக்கியமான பகுதிகளாக விளங்கின.
விவசாயத்திற்கு ஏற்ற நிலப்பரப்பு, ஆறுகள், கடற்கரைப் பகுதிகளுக்கான அணுகல் மற்றும் வணிகப் பாதைகள் ஆகிய காரணங்களால் தென்பாண்டிய நாடு பொருளாதார ரீதியாக முக்கியத்துவம் பெற்றிருந்தது.
பாண்டியர் காலத்தில் கோயில்கள் வெறும் வழிபாட்டுத் தலங்களாக மட்டும் இருக்கவில்லை. அவை சமூக வாழ்க்கை, பொருளாதாரம், கல்வி, கலை மற்றும் நிர்வாகத்துடன் தொடர்புடைய நிறுவனங்களாகவும் செயல்பட்டன. கோயில்களுக்கு வழங்கப்பட்ட நிலங்கள், வரி முறைகள், நன்கொடைகள் மற்றும் நிர்வாக நடவடிக்கைகள் பற்றிய தகவல்களை கல்வெட்டுகள் மூலம் அறிய முடிகிறது.
திருநெல்வேலி மற்றும் அதன் சுற்றுப்புறங்களில் காணப்படும் பல கோயில்கள், கல்வெட்டுகள் மற்றும் கட்டிடக்கலைச் சான்றுகள் பாண்டியர் காலத்தின் வரலாற்றுத் தடங்களைத் தாங்கி நிற்கின்றன.
பாண்டியர்களின் அரசியல் அதிகாரம் காலத்துக்கு ஏற்ப உயர்வும் தாழ்வும் கண்டிருந்தாலும், அவர்கள் உருவாக்கிய நிர்வாக மற்றும் பண்பாட்டு மரபுகள் தென் தமிழகத்தின் சமூக அமைப்பில் நீண்டகால தாக்கத்தை ஏற்படுத்தின.
நெல்லை மண்ணின் பல பழமையான ஊர்களின் பெயர்களும், கோயில் மரபுகளும், உள்ளூர் வழக்கங்களும் கடந்த கால அரசாட்சிகளின் நினைவுகளை இன்றும் தாங்கி நிற்கின்றன.
பாண்டியர் வரலாறு என்பது அரசர்களின் வரலாறு மட்டுமல்ல; தென் தமிழகத்தின் சமூக, பொருளாதார மற்றும் பண்பாட்டு வளர்ச்சியின் ஒரு முக்கிய அத்தியாயமாகும்.