தூத்துக்குடி என்ற பெயர் எவ்வாறு உருவானது என்பது குறித்து பல்வேறு வரலாற்றுக் கருத்துகளும், நாட்டுப்புற மரபுக் கதைகளும் உள்ளன. அவற்றில் பொதுவாக ஏற்றுக்கொள்ளப்படும் கருத்தின்படி, இப்பகுதியில் வாழ்ந்த மக்கள் கடலோர மணற்பரப்பில் சிறிய குழிகளை (தூத்து) தோண்டி, அவற்றில் ஊறி வந்த நன்னீரை (குடி) குடிநீராகப் பயன்படுத்தியதாகக் கூறப்படுகிறது. இதன் அடிப்படையில் "தூத்து + குடி" என்ற சொற்கள் இணைந்து "தூத்துக்குடி" என்ற பெயர் உருவானதாக நம்பப்படுகிறது.
மற்றொரு கருத்தின்படி, இப்பகுதி கடலோர வணிகம், முத்துக்குளித்தல் மற்றும் உப்பு உற்பத்திக்குப் புகழ்பெற்றதால், தூய்மையான (தூய) கடற்கரை மற்றும் குடியிருப்புப் பகுதிகளை அடிப்படையாகக் கொண்டு "தூய்குடி" என்ற சொல் காலப்போக்கில் மருவி "தூத்துக்குடி" ஆகியிருக்கலாம் என்றும் சில வரலாற்று ஆய்வாளர்கள் கருதுகின்றனர். இருப்பினும், இதற்கு உறுதியான வரலாற்றுச் சான்றுகள் இல்லை.
ஆங்கிலேயர் ஆட்சிக் காலத்தில், "Thoothukudi" என்ற தமிழ்ப் பெயர் ஆங்கிலத்தில் "Tuticorin" (டூட்டிகோரின் / டியூட்டிகோரின்) என்று எழுதப்பட்டு பரவலாகப் பயன்படுத்தப்பட்டது. இந்தியா சுதந்திரம் பெற்ற பின்னரும் பல ஆண்டுகள் அந்த ஆங்கிலப் பெயரே அரசு ஆவணங்களிலும், வரைபடங்களிலும் இடம்பெற்றது.
தமிழ்மொழி மற்றும் உள்ளூர் அடையாளத்திற்கு முக்கியத்துவம் அளிக்கும் வகையில், தமிழ்நாடு அரசு பின்னர் அதிகாரப்பூர்வமாக "Thoothukudi" என்ற தமிழின் ஒலிப்புக்கு ஏற்ப ஆங்கிலப் பெயரையும் மாற்றியது. இன்று தேசிய மற்றும் சர்வதேச அளவில் Thoothukudi என்ற பெயரே அதிகாரப்பூர்வமாகப் பயன்படுத்தப்படுகிறது.
மேலும், 1986 ஆம் ஆண்டு திருநெல்வேலி மாவட்டத்திலிருந்து பிரிக்கப்பட்ட புதிய மாவட்டத்திற்கு, சுதந்திரப் போராட்ட வீரர் வ.உ. சிதம்பரனார் அவர்களின் நினைவாக "சிதம்பரனார் மாவட்டம்" என்று பெயரிடப்பட்டது. பின்னர் 1997 ஆம் ஆண்டு, மாவட்டத்தின் தலைமையகத்தின் பெயருக்கு ஏற்ப "தூத்துக்குடி மாவட்டம்" என மறுபெயரிடப்பட்டது. இவ்வாறு, இயற்கைச் சூழல், மக்களின் வாழ்வியல், வரலாற்று மரபு மற்றும் நிர்வாக மாற்றங்கள் ஆகியவற்றின் அடிப்படையில் உருவாகி வளர்ந்த பெயரே இன்று உலகம் அறியும் தூத்துக்குடி ஆகும்.
குறிப்பு: "தூத்து + குடி" என்ற பெயரின் தோற்றம் தொடர்பாக பல மரபு விளக்கங்கள் உள்ளன. உறுதியான வரலாற்றுச் சான்றுகள் குறைவாக இருப்பதால், இதை வரலாற்று உண்மையாக அல்லாமல், பரவலாகக் கூறப்படும் விளக்கம் என்ற வகையில் குறிப்பிடுவது பொருத்தமானது.